Vijf VS-staten verbieden AI als zelfstandig therapeut — een voorbode voor Europa

Op 12 augustus 2026 trad in Colorado een wet in werking die verbiedt dat AI zelfstandig psychotherapeutische beslissingen neemt. Colorado is de vijfde staat die zulke restricties invoert — na Illinois, Nevada, Maine en Tennessee. In totaal dienden 36 Amerikaanse staten dit jaar meer dan zeventig wetsvoorstellen in om AI in de geestelijke gezondheidszorg aan banden te leggen. Dat is geen toeval: het is een collectief antwoord op een probleem dat de hele sector herkent.

Wat staat er precies in deze wetten?

De nieuwe wetten zijn opvallend pragmatisch. Ze verbieden niet het gebruik van AI in de GGZ — ze definiëren een grens tussen ondersteunende en vervangende functies. De lijn loopt als volgt:

• AI mag worden ingezet voor planning, facturering, verslaglegging en doorverwijzing.
• AI mag niet zelfstandig behandelbesluiten nemen, behandelplannen opstellen zonder directe menselijke toetsing, of optreden als therapeut richting de cliënt.

Maine’s wet LD 2082, ondertekend in april 2026, formuleert het expliciet: een AI-systeem mag psychotherapiediensten via internet niet aanbieden tenzij een erkende professional deze levert. Colorado’s wet gaat een stap verder en stelt dat AI in psychotherapeutische settings altijd actief menselijk toezicht vereist — geen asynchroon toezicht, maar directe oversight bij klinische interacties.

Waarom heeft de sector dit niet zelf geregeld?

De afgelopen drie jaar zijn tientallen AI-chatbots voor emotionele ondersteuning op de markt verschenen, van gespecialiseerde rouwcoaches tot generieke ChatGPT-wrappers die zich als ‘therapie-assistent’ positioneren. De problemen die hieruit voortkwamen zijn steeds beter gedocumenteerd: sociale isolatie bij kwetsbare gebruikers, versterking van waanbeelden bij psychotische cliënten, en gevallen waarbij chatbots suïcidale gedachten bevestigden in plaats van zorgpaden activeerden.

Een enquête van de American Psychological Association (APA) uit juni 2026 — onder meer dan 1.200 erkende psychologen — laat zien dat 97% bang is dat chatbots onbedoeld negatief gedrag of wanen kunnen versterken. 77% had inmiddels een cliënt gezien die AI gebruikte als aanvullende therapeut, zonder enige professionele supervisie. De markt heeft dit niet zelfstandig gecorrigeerd; wetgevers vullen dat gat nu in.

Europa volgt een vergelijkbaar spoor

De VS loopt voor op expliciete regelgeving, maar Europa heeft via de EU AI Act al een stevige juridische basis gelegd. AI-toepassingen in de geestelijke gezondheidszorg vallen onder de ‘hoog-risico’-classificatie (bijlage III). Dit brengt directe verplichtingen met zich mee voor zowel aanbieders als gebruikers van AI-tools in klinische settings:

• Transparantie richting de cliënt over AI-gebruik in het behandelproces.
• Menselijk toezicht als vereiste, niet als optie — vergelijkbaar met de Coloradose formulering.
• Technische documentatie, logging en auditsporen voor klinische beslissingen.
• Conformiteitsbeoordeling voor systemen die klinische uitkomsten beïnvloeden.

Voor Nederlandse GGZ-professionals komen hier AVG/GDPR en NEN 7510 overheen: databeschermingsvereisten die specifiek gelden voor bijzondere categorieën van persoonsgegevens, waaronder psychische gezondheidsgegevens. De combinatie van EU AI Act en NEN 7510 maakt de lat voor ‘AI als zelfstandig therapeut’ juridisch al vrijwel onhaalbaar — los van de ethische vraagstukken.

Regulering als kwaliteitsgarantie

De regelgolf in de VS is niet primair een rem op innovatie — het is een kwaliteitsgarantie. Door vast te leggen wat AI niet mag, creëren wetgevers ruimte voor wat AI wel kan: administratieve ondersteuning, kennisborging, supervisie-ondersteuning en behandelplanning als second opinion.

Voor de Nederlandse GGZ-professional is het signaal helder: de vraag is niet meer óf AI een rol speelt in de geestelijke gezondheidszorg, maar onder welke voorwaarden. Professionele standaarden, wettelijke kaders en cliëntveiligheid trekken dezelfde lijn. De VS definieert die grens nu expliciet. Europa doet dat via de EU AI Act. De Nederlandse praktijk doet er goed aan daar nu al op voor te sorteren — niet als reactie op handhaving, maar als uitdrukking van professionele standaard.